ზოგადი ინფორმაცია
პროექტის კოდი:
S-30
პროექტის დამფინანსებელი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის პასუხისმგებელი პირი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ორგანიზაცია:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ზოგადი აღწერა

პროექტი „ქართლის ცხოვრების” პარალელური კორპუსი განხორციელდა ილიას
სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტში. იგი მოიცავს
ქართლის ცხოვრების ხელნაწერების ვარიანტებს, მათ ნათარგმნ ვერსიებს ძველ
სომხურად, ინგლისურად და სხვა ენებზე.

ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ
შენახვის ადგილი
ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი
საცავის სახელწოდება
ქართულ ხელნაწერთა საცავი
კოლექციის სახელწოდება
S
დამატებითი საიდ. კოდი, კატალოგის ნომერი
S-30
ხელნაწერის სახელწოდება
(S-30) ქართლის ცხოვრება, მარიამისეული ნუსხა
გვერდი, რომელზეც გვხვდება სახელწოდება
0r
ხელნაწერის ენა
ქართული
ხელნაწერის შექმნის ადგილი
ქართლის სამეფო
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლიდან
1633
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლამდე
1646
ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ საცავში მოხვედრამდე

მომგებელი - მარიამ დედოფალი (ქართლის მეფის, როსტომის მეუღლე)


ხელის აღწერა

ხელნაწერი გადაწერილია სხვადასხვა ხელით: 

1r-228v - მიუხედავად იმისა, არის მონაკვეთები, სადაც ნაწერი უფრო მსხვილია ან პირიქით, წვრილი, ცალკეულ ასოებზე დაკვირვებით შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ეს მონაკვეთი ერთი ხელით უნდა იყოს შესრულებული. ამ მონაკვეთში ძალიან ხშირად გვხვდება დასაწყისი სტრიქონის და ბოლო სტრიქონის ასოთა აზიდვა და ჩახუჭუჭება.

229r-351v - მიუხედავად იმისა, არის მონაკვეთები, სადაც ნაწერი უფრო მსხვილია ან პირიქით, წვრილი, ცალკეულ ასოებზე დაკვირვებით შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ეს მონაკვეთი ერთი ხელით უნდა იყოს შესრულებული. ამ მონაკვეთში საერთოდ არ გვხვდება დასაწყისი სტრიქონის და ბოლო სტრიქონის ასოთა აზიდვა და ჩახუჭუჭება.

352r-391v – აღსანიშნავია, რომ ეს მონაკვეთი ემთხვევა ხელნაწერის 44-48 რვეულს, იწყება 44-ე რვეულის დასაწყისიდან და მთავრდება 48 რვეულის დასასრულს. ასევე, ეს ხელი ყველაზე მეტად განსხვავდება და გამოირჩევა სხვა ხელთაგან. აქვს ყველა ხელისაგან განსხვავებული კუთხოვანი გადაბმები. ამ მონაკვეთში საერთოდ არ გვხვდება დასაწყისი სტრიქონის ასოთა აზიდვა და ჩახუჭუჭება, იშვიათად ბოლო სტრიქონის ასოთა ჩამოზიდვა და ჩახუჭუჭება.

392r-426r - ოდნავ მარცხნივ გადახრილი ასოები. ამ მონაკვეთში საერთოდ არ გვხვდება დასაწყისი სტრიქონის და ბოლო სტრიქონის ასოთა აზიდვა და ჩახუჭუჭება.

426v-437v – მუქი მელანი და მარჯვნივ გადახრილი გადაბმები. მონაკვეთის ბოლო ფურცელი ემთხვევა 54-ე რვეულის დასასრულს. ამ მონაკვეთში საერთოდ არ გვხვდება დასაწყისი სტრიქონის ასოთა აზიდვა და ჩახუჭუჭება, იშვიათად ბოლო სტრიქონის ასოთა ჩამოზიდვა და ჩახუჭუჭება.

438r- 449v- ოდნავ არათანაბარი ხელი. ამ მონაკვეთში საერთოდ არ გვხვდება დასაწყისი სტრიქონის ასოთა აზიდვა და ჩახუჭუჭება, იშვიათად ბოლო სტრიქონის ასოთა ჩამოზიდვა და ჩახუჭუჭება.

450r-470v -  ოდნავ მარჯვნივ გადახრილი ასოები. ამ მონაკვეთში საერთოდ არ გვხვდება დასაწყისი სტრიქონის ასოთა აზიდვა და ჩახუჭუჭება, იშვიათად ბოლო სტრიქონის ასოთა ჩამოზიდვა და ჩახუჭუჭება.


სკრიპტის აღწერა

მხედრული


სიგანე
23
სიმაღლე
32.5
მინაწერები

1r მარცხენა აშიის ზედა კუთხე: ამ წიგნში არის 496 ფურცელი გ.ხ. 

1v მარჯვენა აშიის ზედა კუთხე: სარეცელ..

2r ქვედა აშია: როგორი ფერი აქუს ამ წთბ

27r ზედა აშია: ცრუმან: სოფელმან: ჩემი: დღე:. სიმწარით:. დამალევინა:.

           არც: მომკლა:. არც:.დამარჩინა: არც:. სული: დამალევინა:.

52r მარცხენა აშია: „Картлис Цховреба“ Ето переписала по приказаню царица Мариама,   жени     царя Ростома. Она умерла в 1680 г. В приписках упоминается Отиа. Cm. lables, 626 jnloud. Cxcvi - meb… os. 3 

53v მარცხენა აშია: აქ: ნახეთ: თუ: ეგრის: სადამდი: რა: ჭირვებიათ:

73r ზედა აშია: [[....]]

77r მარჯვენა აშია: ამის: ადრეკის: მეფობაზე: იშვა: უფალი: ჩვენი: იესო: ქრისტე:

 95r მარჯვენა აშია: აქ ეძიოს: მირინაის: ამაბვი:  და სადამდისა: ჭერია: პირველი:

111r მარჯვენა აშიის ზედა კუთხე: ცთ

136v მარცხენა აშია: სამსჭულის: ამბავი: აქ: იძიე:

173v მარცხენა აშია: აქ: ეძიეთ: ვახტგორგასალ: რომ: მივიდა: კეისრის: მამულშიდა: თუ: რა: სასწაული მოხდა:

193r მარჯვენა აშია: ვახტანგ: და: სინთ: მეფის: იგავი

204r მარჯვენა აშია: ანდერძი: ახტანგ: გორგასლისა:

204v მარცხენა აშია: ვახტანგ: რომ: თავის: მიწებს: [...] აქ: ნახეთ:

207r მარჯვენა აშია: ვარსქენ არა ბაკურისაგან მოიკლა არამედ ვახტანგ გორგასლიანისაგან როგორც მოგვითხრობენ საზოგოდო ისტორია და ეკლესიისაცა -  მ. საბინინი  ჩყპგ წ. - ტფილისი - 

211v მარცხენა აშია: ქ: აქა: მანგლისიდამ: ჰერეკლე: მეფემ: წარიღო: ფერჴითა: ფიცარი: და: სამსჭვალი:

212v მარცხენა აშია: აქა: გამოჩნდა: მაჰმად:

216v მარცხენა აშია: მკვირცხლი: აქ: ნახე: რაარის:

220v მარცხენა აშია: მერმე: წ

257r ქვედა აშია: ეზავა

264r მარჯვენა აშია: [....] აღმაშენებელი

271r ქვედა აშია: რამეთუ

312v მარცხენა აშია: აქ. თამარ. მეფეც. გამოჩნდ.

317r მარცხენა აშია: აქა: კურთხევა: თამარისა:

320r მარჯვენა აშია: მხარ: გძელი:

322v მარცხენა აშია: რუსეთის: ბატონიშვილი:

 322v  ქვედა აშია: ნიქოზი

324r ქვედა აშია: ნიქოზი

329v მარცხენა აშია: აქა: ....ლები: რუს: მიუდგნენ:

324v მარცხენა აშია: სფეროისა

336v , 337v, 338v, 339v მარცხენა აშია: ნიკო

338r ქვედა აშია: ცხოვრებაო საუკუნესაო, შეიწყალე ყოვლად ცოდვილი მონაჲ შენი გობრონ-მიხაილ საბინინი, სახელისათჳს შენისა ყოველთაგან მოძულებული - ჩყპგ წელსა, ტფილისი, ე~ ჟამი, პარასკევი -

343r ქვედა აშია: ქ:- უფალო: ღ~თო: რომელსა: არ: გნებავს: სიკვდილი: ცოდვილისა: არამედ: მოგცევა: აწ: გევედრები:

346r ქვედა აშია: ე

350v მარჯვენა აშია: აქ: ნახეთ: ქართველთა: და: სომეხთა: მეფის: კარზედ: შეცილება:

355r მარჯვენა აშია: შავთელი: ვინარის: აქ: ნახე:

359v ქვედა აშია: ქ:. ეჰ: ყოვალისა:- დაბადებულისა: შემოქმედო:. რომელი:. მისცემ: მოსავათ: და:. თაყავანის: მცემელთა: შენთა: სიმაღლესა: და: სიკეთეს:. აწცა:. გევედრები:.უნდოდა: და: უღირსი: მონა: ესე:. შენი:. შებღალული: ცოდვითა: ბატონის: შვილი:. ვახტანგ: რათა: მომივალინო ანგელოზი: წამინდა: შენი: განსაწამედელად: ცოდვათა: ჩემთა: შესანდობელათ: ცოდვათა: ჩემთა: უფალო: უფალო: ჩემო: არვინ: უწყი:. სხავა: ღ~თი: შენსა: გარეშედა: შემინდეცა: ცოდვანი: ჩემნი: მრავალნი: კაცთ: მოყვარებისა შენისათვინ: ვინცა: შენდობა გვიბძანოთ, ღ~თმან თქვენცა: შეგინდოცს: (ხელმოწერა)

360r ქვედა აშია: ქ: სიყრმისა: ჴელით: წერილი: სიბერეს: ნახეთ: სადა რა: დ:- :. რომანოზ: ც~ი:-

364r მარჯვენა აშია: ათაბაგი

370v მარცხენა აშია: უა~ჰუზუნა: მაიმუნს: [..] ჰრქჳან

379r 18 და 19 სტრიქონებს შორის: აქ უნდა

379v მარცხენა აშია: რუსუდანის: ქმარი: აქ: ნახეთ: თუ: ვინარის: ან: ვისი: შვილია:

402r მარჯვენა აშია, სინგურით: აქა: დადიანიანის:ცოტნეს:

411r მარჯვენა აშია: გედალაშვილი: ნა~წ:

411v ზედა აშია: მაში: ნახეთ: თორღას: საქამე: თუ: რაუყეს:

414v მარცხენა აშია: რირიქიანი: იყო:

417v მარცხენა აშია: აქ: ნახეთ: ვინ: მართალია: ჯაყელია: თუ მხარგრძელი:

425v მარცხენა აშია: ათაბაგთა განდგომა

434r მარჯვენა აშია: კოსტანტინეპოლის მეფეს. პალიალოღისა ასული ცოლი დავით მეფისა. რუსუდანის. ძისა

442r მარჯვენა აშია: მე~ფის დატრის ცოლი ბერძენი მეფის კომნინ[ის] ასული

459r ქვედა აშია, სინგურით: გარ 

459v მარცხენა აშია: აიდარბაგანი თავრეზიარისო

469r ზედა აშია: იოსებ: ნაწ:

 


ობიექტის ფორმა, გრაგნილი
სხვა
მასალა, ქაღალდი
ქაღალდი
მასალის დამატებითი აღწერა

ქაღალდი ჭვირნიშნიანი: 455rv - სამი სხვადასხვა ზომის ნახევარმთვარე მწკრივში; 464rv 465rv 468rv 469rv - გვირგვინი, ვარსკვლავი და მასზე მობმული ნახევარმთავრე;

ხელნაწერს აქვს მუქი ყავისფერი ტყავგადაკრული ხის მორღვეული ყდა, რომელზეც ამოტვიფრულია ჯვრის წნული ორნამენტებით შესრულებული  გამოსახულება კვარცხლბეკზე.


ფურცლების რაოდენობა
470
ხელნაწერის მდგომარეობა

ხელნაწერს აღენიშნება ფურცლის დაზიანებები, რომლებიც ამჟამად რესტავრირებულია. 


ხელნაწერის ფურცლების დანომრვის აღწერა

რექტო ვერსო და რვეულებრივი დანომრვა

დანომრილია რვეულებრივად. სულ 58 რვეულია. აქედან პირველ რვეულს აკლია პირველი ფურცელი. უკანასკნელ რვეულს სავარაუდოდ ახალი, 59-ე რვეული უნდა დეწყო. უკანასკნელი ფურცელი ფრაგმენტის სახით არის შემორჩენილი. აღსანიშნავია ისიც, რომ 54-ე რვეულში მხოლოდ ექვსი ფურცელია (432r-437v), თუმცა ტექსტი გამოტოვებული არ არის.

პირველი თორმეტი რვეული დანომრილია ქართული ანბანით - ა-იბ (7v ა 8r ბ 15v ბ 16r გ 23v გ 24r დ 31v დ 32r ე 39v ე 40r ვ 47v ვ 48r ზ  55v ზ 56r ჱ 63v ჱ 64r თ 71v თ 72r ი 79v ი 80r ია 87v ია 88r იბ 95v იბ­).

შემდეგ ქართული ანბანით დანომრვა წყდება და, როგორც ჩანს, მოგვიანებით დანარჩენ ნაწილს სომხური ანბანით ნომრავენ (103v 104r-111v 112r-119v 120r-127v 128r-35v 136r-143v 144r-151v 152r-159v 160r-167v 168r-175v 176r-183v 184r-191v 192r-199v 200r-207v 208r-215v 216r-223v 224r-231v 232r-239v 240r-247v 248r-255v 256r-263v 264r-271v-272r 279v-280r 287v-295v 296r-303v 304r-311v 312r-319v 320r-327v 328r-335v 336r-343v 344r-351v 352r-367v 368r-375v 376r-383v 384r-391v 392r-399v 400r-407v 408r-415v 416r-423v 424r-431v 432r-437v 438r-445v 446r-453v 454r-461v 462r-469v


ფურცლების თანმიმდევრობის დახასიათება

თანმიმდევრული


ხელნაწერის საწყისი სტრიქონი

თქმული: წმიდისა: მამისა: ჩუენისა: ეფრემისი: თარგმანი: დაბადე

ბისათჳს: ცისა: და: ქუეყანისა: და: ადამისთჳს: ვითარ: მისცვალეს: გუამი:

მისი: და: დამარხეს: გოლგოთას: და: ცვალება: ნათესავთა: ვითარ:

ვპოვეთ: ნათესაობა: ქრისტესი: ჴორცითა: ვითარცა: წერილარს:

სახარებასა: ლუკას: თავსა: ადამისითგან: ყოველთა: მამისა: ვიდრ

ე: ქრისტესამდე: უფლისა: და: ღ~თისა: ჩუენისა:


გვერდი, რომელზეც გვხვდება კოლოფონი
1r
ხელნაწერის ბოლო სტრიქონი

[…..........................................................................................................................................] […..........................................................................................................................................]

 


გვერდი, რომელზეც გვხვდება ბოლო სტრიქონი
470v
ინფორმაცია ხელნაწერის ბეჭდური გამოცემის შესახებ
ტექსტის სახელწოდება
ქართლის ცხოვრება, ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით
შექმნის თარიღი წლიდან
1633
შექმნის თარიღი წლამდე
1646
შექმნის ადგილი
ქართლის სამეფო
ავტორი
ს. ყაუხჩიშვილი
ავტორის სქესი
მამრ.
ავტორის დაბადების ადგილი
ქუთაისი
ავტორის დაბადების თარიღი
1895-10-14
ავტორის საცხოვრებელი ადგილი
თბილისი
ავტორის განათლება
ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი
ავტორის პროფესია
ფილოლოგი, ისტორიკოსი, ბიზანტინოლოგი
ავტორის მიერ გამოყენებული დიალექტი
უცნობი
გამომცემელი
ს. ყაუხჩიშვილი
გამოცემის ადგილი
თბილისი
გამოცემის თარიღი
1959
რედაქტორი
ს. ყაუხჩიშვილი
ტომების/ნომრების რაოდენობა
2
გვერდების რაოდენობა
707
წვდომა
თავისუფალი