ზოგადი ინფორმაცია
პროექტის კოდი:
S-5314
პროექტის დამფინანსებელი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის პასუხისმგებელი პირი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ორგანიზაცია:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ზოგადი აღწერა

პროექტი „ქართლის ცხოვრების” პარალელური კორპუსი განხორციელდა ილიას
სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტში. იგი მოიცავს
ქართლის ცხოვრების ხელნაწერების ვარიანტებს, მათ ნათარგმნ ვერსიებს ძველ
სომხურად, ინგლისურად და სხვა ენებზე.

ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ
შენახვის ადგილი
ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი
საცავის სახელწოდება
ქართულ ხელნაწერთა საცავი
კოლექციის სახელწოდება
S
დამატებითი საიდ. კოდი, კატალოგის ნომერი
S-5314
ხელნაწერის სახელწოდება
ქართლის ცხოვრება
ხელნაწერის ენა
ქართული
ხელნაწერის შექმნის ადგილი
ქ. რიაზანი
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლიდან
1834
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლამდე
1834
ხელის აღწერა

ხელნაწერი ნაწერია გაშლილი ასოებით და გაკრული ხელით. გადამწერი უშვებს ბევრ მექანიკურ შეცდომას, რაც შინაარსზეც აისახება ხშირად.  გადამწერი ზოგიერთ შემთხვევაში ასოების სტლიზაციას ახდენს, რაც ართულებს ტექსტის გარჩევას.


სკრიპტის აღწერა

ტექსტი მხედრულით. იშვიათად გვხვდება ასომთავრული ასოები სათაურის ან აბზაცის თავში. 


სიგანე
20.5
სიმაღლე
33.5
მინაწერები

ზედა ყდის შიდა მხარე: მღვდელი რაჟდენ აფციაური

თავფურცელ: S-5314  

2r: 5314

3v: პატიოსანნო მკითხველნნო ცხოვრებასა ამას შ~ა საქართველოსასა მრავალსა იხილავთ შეცთომილებასა ლექსთა, რიცხვთა და აზრთასა: და ვინადგან მდგომარეობისა ძლით აწინდელისა არ ძალ მედვა მოპოვება სხვათაცა ქართლის ცხოვრებათა შესასწორებელად და შესამოწმებლად და ვიხილე ესე ქართლის ცხოვრება დედოფლის ნინას ხლებასა შინა მეგრელისასა მწირობასა შინა ქალაქსა რეზანისასა როსიასა შინა ამისთვის ჴელ ვყავ და გადამოვსწერე ცხოვრება ესე უმეტ ნაკლოდ ვ~ა დედანსა შ˙ა აღწერილ იყო: წელსა ჩ ყ ლ გ თვესა იულისსა კზ დღესა ჴელვყავ წერად: რიაზანს. მეგრელის დედოფლის ნინას მოძღვარი მღუდელი დიმიტრი ოქრია შვილი:

4r: *ადამს აქეთ ათას შვიდას ოთხმოცდა ათუთხმეტის წელიწადს უკან იყო ნებროთ

4r ქვემოთ: *არარატი ალგოზია და [......]

4v: მიდია თა[.]ვრიზი არს

4v: ბერდუჯისი მდინარე დებედა

5r: რახსი არაზია-

5r: მოვაკანი არს, მცირის ალაზნის შესაყარს ქვ[.]ვით ვ~ე ზღვამდე მცირე ალაზანი იორი

5r: ჱერეთი არს მცირის ალაზნით ამომართ ვ~ე გულ გულამდე ცივს აქეთი და ვ~ე აზანბრამდე და მტკვრამდე:

5v: ადრაბა[.]დგანი ადრიბეჟანი რ~ლ არს მიწა თავრიზისა

6v: ხუნანი გატეხილის ჴიდის ციხეა

6v: გარდაბანი ჭაპალას ქვევით ნაკადურსა და ტაგნაგეთის ქვევით ვ~ე მტკვრამდე ეწოდების

6v: სკვირეთის მდინარე მაშავერია

6v: კახეთი არს თურდოს ჴევს ზეით თიანეთი ვ~ე ჴევსურეთამდე კუხეთი არს ნინო წმიდას ზეით სამგორ და იმას ზეით არწოს მთამდის და რაგვამდის

7r: შიდა ქართლი არს ტასის კარს ქვევით ზემო ქართლი არს კარს ზემო სამცხე და კლარჯეთი

7v: ხაზარი რუსეთია

10r: ადამს აქეთ სამიათას ექვსას სამოცდა ორს წელს უკან:

11r: ადამს აქეთ სამიათას ორას ოცდა ათსამეტს წელს უკან აღშენდაჰრომი

14v: კე წელი იმეფა

15v: ვ წელი იმეფა

15v: ით წელი იმეფა

16v: ე წელი იმეფა

16v: ვ წელი იმეფა

16v: ზ წელი იმეფა

17v: ი წელი იმეფა

17v: კ წელი იმეფა

18r: წელი: მიზ იმეფა

23r: იზ წელი იმეფა

23v: იე წელი იმეფა.

23v: ივ წელი იმეფა

25v: ი წელი იმეფა

25v: ივ წელი იმეფა

27r: გ წელი იმეფა

27v: იდ წელი იმეფა

27v: დ წელი იმეფა

27v: წელი იმეფა

27v: წელი  იმეფ

28v: კზ წელი იმეფა

28v: [იჱ]წელი იჱ იმეფა

28v: კა წელი იმეფა

29r: კბ წელი იმეფა

29r: კგ წელი იმეფა

29r: *ქასრე სპარსთ მეფე: ამან ქასრე შეიპყრა ვალერიანე კეისარი, ა~დ მუნ ქასრეს სახელი ვალერიანე[]. წერი[]ილ არს

31r: [..] წელი ჲზ იმეფა

34r: *ბრანჯნი ფრანგნი არიან

55r: იქმნა კრება:ბ:

55r: გ მეფე მირდატ

55v: იქმნა კრება:გ

57v: დ მეფე დ კრება

57v: დ მეფე მირდატ

59v: მეოთხე მეფე

60r: ქ~ეს აქეთ უჲდ:

61r: ქ~ეს აქეთ უჲზ:

85r: :ბ: კ~სი სამოელ

85r: ბ ბაკურ

85r: ვ ფარსმა[ნ]

85r: :გ: კ~სი

85r: :დ: კ~სი

85v: ზ ფარსმან

85v: ე: კ~სი

85v: ვ კ~სი

94r: ქ~ეს აქეთ ქკა

96r: ბ: სტეფანოზ

96r: :ქ~ეს აქეთ.ფპჱ.

103r: ბერძენთა მეფე კოსტანტინე სკორის მოსახელე. :ქ~ეს აქეთ ღპა:

110r: წელი იმეფა 35

111v: ქ~კს რჟჱ იყო ბეძენთ მეფე კოსტანტინე ძე რომანოზისი:

117r: :გ ბაგრატ

119r: *ვახუშტი მესხად სწერს

120r: *სამსავეში ასე წერია:

124v: *მიუღეს მგონია

139r: სამსავე დედანში ასე ეწერა და იყო და სახვ[.]თ და სე-- ეწერა მე[.]ვერ დავ[წე]რ ადგილ დაუტვ[.]

168r: *ერთში შეძინებისა ეწერა

203v: *სხვაგან ზომთა სწერია

226r: *ჰსთქუ მგონია

268r: *მართალი მგონია

272r ფანქრით: ქ.ც.ჭ 631

272v ფანქრით: აქამდის ქართლის ცხოვრებითგან არის გადაწერილი იხ. გვ. 632

272v ფანქრით: აქედგან გადაწერილია ვახუშტითგან იხ. 266 გვ.

281r: წელ იმეფა .წმობს [.]ჯარი [.].თიანთ..რ~ ბაგრ.. ესე ძე[.]ო დ~თ მ[..]ისა

265v: პ მეფე კო[.]ტანტინე იბ წელი [.] მეფა შ~დ [.]ამშვიდებისა ქყ~ანათასა

296r: უზუნს ნყაენი

298r: სადაცა ჯერ იყოს ბრძოლასა

299r: კ~დ: ამავე მეფის კოსტანტინეს

299v: შაჰ ისმაილის გამოჩენა

299v: მეფე დ~თ წელი იმეფა 81

301r: მოსლვა შა ისმაილისა

303r: აღიღო ტ[ფ]ილისი შ[..] ისმაილმა

303r: შაჰათა[.] ყაენ[.]

303v: მეფე გიორგი წელი იმეფა 13

304r: *მწერალს შეცთომია თორემ ამ: გ~ი მეფის ძე იყო გოჩა, რ~ლი[.] გამო ეწოდ[.] ძეთა მის[..] დღეისამ[.] გოჩაშვილი

304r: 83 მეფ [.]უარსაბ ლი იმეფა

304r: ქართ[...] მო~კდა მა[.] 2:148 დაჯ[და] იეზით ისი მაკ ბაიეზით დაჯდა [.]იმ ძე მის მოკდა სელ[.]მ 1510: და ჯდ[.] სულეიმან  ნ აღიღო

304v: მოწვა [.]ფილის [.]ა შაჰ [.]ამაზისა [.]ნ:

308v: ყაენი შაჰისმაილ ძე შაჰ თამაზისა:

308v: ყაენი შაჰ ხუდაბანდა ბრმა

308v: ლალა ფაშას გამოსლვა

310: ამავე ქ~კ[.] მო~კდა მუ[.]რანის ბ[..]ონი ვახტანგ

311r: შაჰ აბ[.] ყაენ

314v: თათარხნის შემოსლვა

316r: შემოსლვა-შაჰ [.]ბაზისა

318v: მოსლვა ყიზილ ბაშთა

 319v: მარაბდის ომი

322r: შაჰ სეფი:

323v: მუარად ხონთქრისა და შაჰ სეფისაგან ადგილების განყოფა:

330r: შაჰ სულეიმან

337v: ყაენი შაჰ სულთა თან უსეინ

343v: მოკლეს [.]ეფე [.]იორგი

349r: პ~დ ბოლნისის წაჴდენა ლეკთაგან

351r: ყაენი შაჰ თამაზ:

352v: [.]ეონ შეა[.]კო კოსტანტინემ შემუსრა:

353r: ოსმალ[.]ა ჩამოს[.]ვა ქარ[.]ლში და [.]დაპყრობ[.]

361r: დიდება ღ~ა სრულ-მყოფელსა ყ~თსა წელსა: ჩ ყ ლ: თვესა მარტსა იე რიაზანს  გარდამოვწერე მეფის ასულის ნინას მენგრელის დედოფლის ჴლებასა შინა მღვდლის დიმიტრის მოძღვრის ოქრია შვილის ჴელითა მოსახსენებელად სულისა ჩემისა წამკითხველთაგან:

363r: ეს წიგნი ეკუთვნის მღუდელს ანდრია ოქროპირიძე თავის საკუთარის შრომით არის ნაყიდი ვინც მოიპაროს ანუ წართვას გაუწყრეს წმიდა სამება და ყოველნი წმინდან. ამინ.

 

გადამწერი ხელნაწერის ზედა აშიებს ასათაურებს შინაარსიის მიხედვით:

5v-6r: ქართლოს თარგამოსიანნი:

6v-8r: ქართლს მამა_სახლისი

8v-10r: მეფე სპარსთა

10v-11v: ალექსანდრე მაკე დონელი

12r-14r: ფარნაოზ ქართლოსიანი

14v: საურმაგ ძე ფარნაოზისა

15r-15v: მირვანოზ ნებროთიანი

16r: ფარნაჯომ ნებროთიანი

16v: არშაკ ძე სომეხთა მეფისა და არტაგ არშაკუნიანი

17r: ბარტომ არშაკუნიანი

17v: არშაკ ძე მირვანისი ნებროთიანი

18r-23r: ადერკი ძე ბარტომისი არშაკუნიანი

23v-25v: ბარტომ, ქართამ, ფარსმან, აზორკ და არმაზელ ძენი ფარ და კაოს არშა: არშაკუნიანი

26r-26v: ფარსმან ქველი და მირდატ არშაკუნიანი

27r: მეფე ადერკი

27v: მეფე ადერკი ფარსმან არშაკუნიანი

28r-30r: მეფე რევ და ძენი არშაკუნიანი ასფაგურ სომეხი

30v-33v: მეფე მირიან ხოსროიანი

33v-54r: ნინო მოციქულისა განმანათლებლობა

54v-57r: მეფე ბაქარ ვარაზბაქარ ხოსროიანი

57v: მეფე თრდატ: მეფე ფარსმან: მეფე მირდატ ხოსროიანი

58r-58v: ვახტანგ გულგასლანისა მშობელთა მეფე არჩილ:

59r-59v: მირდატ ხოსროიანი

60r-84v: მეფე ვახტანგ ხოსროიანი გურგასლან

85r-295r: ისტორია საქართველოსა: მოთხრობა

295v-313v: შ~დ განყოფისა სამ სამეფოდ და ხუთ სამთავროდ

314r: მეფე გ~ი სვიმონ მეფის ძე:

314v-317v: მეფე ლუარსაბ ძე მეფისა გიორგისა:

318r მეფე ბაგრტ ძე დაუთხანისა

318v-321v: მეფე სვიმონ ძე ბაგრატ მეფისა:

322r-323v: მოკლა სვიმონ მეფე ზურაბ ერისთავმან:

323r-326v: მეფე როსტომ:

326v-331r: მეფე ვახტანგ ძეობილი როსტომისი

331r-336r: მეფე გიორგი:

336v-341v: მეფე ირაკლი:

342r-347v: გამგებლობა ვახტანგისა

348r-349r: მეფე იესე

349v-353v: მეფე ვახტანგ

354r-357r: ოსმალთაგან დაპყრობა

358r-358v: შაჰნადირ

361r: მეფე თეიმურაზ: 


ობიექტის ფორმა, გრაგნილი
სხვა
მასალა, ქაღალდი
ქაღალდი
მასალის დამატებითი აღწერა

ხელნაწერს აქვს ტყავგადაკრული ტვიფრული ყდა.


ფურცლების რაოდენობა
361
ხელნაწერის მდგომარეობა

ხელნაწერი დაზიანებულია. გვერდები:  1r-1v, 2v, 3r, 180v, 181r, 327v, 328r, 363v-379r დაუწერელია. 


ხელნაწერის ფურცლების დანომრვის აღწერა

ხელნაწერს აქვს ორმაგი პაგინაცია: გადამწერის ხელით, გვერდის თავში და მოგვიანო, ფანქრით შესრულებული,  ზედა მარჯვენა კუთხეში (რექტო-ვერსო). აქვს რვეულებრივი დანომრვაც, შედგება 47 რვეულისაგან. 


ფურცლების თანმიმდევრობის დახასიათება

თანმიმდევრული


ხელნაწერის საწყისი სტრიქონი

პატიოსანნო და დიდებულნო ქართველნო, ჟამთა ვითარების-

აგან ქართლის ცხოვრება გარყვნილ იყო რომელი მე მწერა-

ლთაგან, და რომელიმე ჟამთა ვითარებისაგან არღარა წერ-

ებულ იყო:


გვერდი, რომელზეც გვხვდება კოლოფონი
1r
ხელნაწერის ბოლო სტრიქონი

ხ~ კ~ს პატრიარხი ანტონი მეფის ძე დიდის პატივით მიღ

ებული უკმოიქცა რუსეთით, რომლისა რწმუნებული იყო დი

დს იმპერიაში ეპრახია ვლადიმერისა, მოვიდა საპატრიარხოსა

ტახტსავე თვისსა ზ~ა ძმასა თვისსა მეფეს ირაკლისა თა

ნა სიყვარულითა მისითა წელსა ქ~ეს აქეთ ჩ ღ ჲ დ

ქართულსა: უ ნ ა:  


გვერდი, რომელზეც გვხვდება ბოლო სტრიქონი
361r
ხელნაწერის კავშირი სხვა ხელნაწერებთან

ხელნაწერი მომდინარეობს ნინო დედოფლისეული ნუსხიდან. იგი გადაწერილი ჩანს S ფონდის #5316 ხელნაწერიდან.