ზოგადი ინფორმაცია
პროექტის კოდი:
Q-1219
პროექტის დამფინანსებელი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის პასუხისმგებელი პირი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ორგანიზაცია:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ზოგადი აღწერა

პროექტი „ქართლის ცხოვრების” პარალელური კორპუსი განხორციელდა ილიას
სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტში. იგი მოიცავს
ქართლის ცხოვრების ხელნაწერების ვარიანტებს, მათ ნათარგმნ ვერსიებს ძველ
სომხურად, ინგლისურად და სხვა ენებზე.

ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ
შენახვის ადგილი
ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი
საცავის სახელწოდება
ქართულ ხელნაწერთა საცავი
კოლექციის სახელწოდება
Q
დამატებითი საიდ. კოდი, კატალოგის ნომერი
Q-1219
ხელნაწერის სახელწოდება
ქართლის ცხოვრება, მცხეთური ნუსხა
ხელნაწერის ენა
ქართული
ხელნაწერის შექმნის ადგილი
დაბა სამება
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლიდან
1697
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლამდე
1697
ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ საცავში მოხვედრამდე

ხელნაწერი აღმოჩენილია 1959 წელს აკაკი კლიმიაშვილის მიერ, ზემო იმერეთის სოფელში პატარა ხონში, ოლღა მაჭავარიანის ოჯახში. 


ინფორმაცია ხელნაწერის შეძენისა ან ჩუქების შესახებ

ხელნაწერი ხელნაწერთა ცენტრისთვის შეუწირავს აკაკი კლიმიაშვილს.


ხელის აღწერა

ხელნაწერი გადაწერილია ლამაზი მწყობრი ნუსხურით.გადაწერილია ერთი ხელით, ხშირად შეინიშნება ასოთა დაწვრილება.


სკრიპტის აღწერა

ტექსტი ნუსხურით, ხოლო სათაურების და აბზაცების პირველი ასოები ასომთავრულით.


სიგანე
20.2
სიმაღლე
29.6
მინაწერები

2 r: აგ

3v: ფარსადან აღაშენა  ნეკრესი ქალაქი საეპისკოპოზო.

10v: აქა აღაშენა  ასფაგურ მეფემან ქალაქი უჯარმა.

19v: ბ~ გ~ დ~ ე~ ვ~ ზ~ ჱ~ თ~

36r: ,,მირიანის შვილმ~ნ ბაქარ აღაშენა ეკლესია წილკანს.“

38v: ვახტანგის ცხოვრებაჲ.

39r: მობიდან უსჯულო ეპისკპოზო რ~ლი ფარულად ასწავებდა ხალხს ცეცხლის მსახურებასა.

42r: ასი ათასი ცხენოსანი სამასი აქა ჩ ქვეითი.

43v: ვახტანგ დასცა თარჴან ფალავანი ოსის მშვილდის ისრის რიცხვი შჳდი მტკა[....].

44r: მოკლა ბაყათარ ფალავანი რ~ისა მშჳლდისა სისრულე წერილს ამას გაღმა პირისპირ[....]

45r: დანარჩომი ოსის ტყვე ხუთი ათას ორმოცდა ათ თვრამეტ.

45v: ირანის მოქცევიდამ გორგასლით გარდაიცვალნენ [...] ანი ხოლო წელიწადი ას ოცდა ათ შვიდი.

46v: ანძიაძორი ეჩმიაძინს ამბობს და დიდს სომხეთელს პართელელს გრიგოლს.

54r: ქ. ღ~თნ ბედი.

60v: ეპისკოპოსი [....]ები რომელიც ვახტანგ გორგ[......]

60v: ქ.  ვახტანგ გორგასალმა დასხნა თორმეტი ეფისკოპოზნი. პ~ლ  აღაშება ნელქარი რომელ არს ნეკრეს ქალაქი. მეფემან ფარნაჯომ ეს არს პ~ლი ქალაქი ყოველთა ქალაქთა.. ხოლო ეფისკოპოზი ნეკრესელი გორგასალმან დასვა ეფისკოპოზად სხვათა ეფისკოპოზთაგან ქალაქის ქონებით პირველობს.

63r: სმიგვ...ლ ვ~ა ხ~ ლი

63v : […………………………...]

64v: […………………………....]

66v: [……………………………]

68r: ,,აწ იტყვიან უჯარმოს არისო.“

72v: ,,მეფე არჩილ ძე სტეფანოზისი თავის მოკვეთით აღსრულდა. ხ~ გვამი მისი მდებარე არს.“

75v: [……………………………………]

79v: ,,ღ~ო შ~ე ნიკ~ზ.“

81r: ,,ჟამი [.....] ტხ~ლი დ[.....]ბლი იყო”

94v: დავით აღმაშენებელსგახელმწიფდა. ახლა დავით აქეთ გასულა წელიწადი.

108v: ქართველმო სამშობლოს ცხოვრება თქვენი.

111r: ქ. ცხოვრების

111v: ,,იწყო შენება[......]ისა მცხეთას[... ]პირ[.......]სიონის შენება.“

112r: ღმერთო ჩამავლახულთა მიეც სიკეთე.

116r: შ... გზის ფ~რ

118v: ,,დ~თ და მ[....] შვა ძე და ასული ძე ლაშა გ~ი და ასული რუსუდანი[.....] ითა  ყ~ვლითა ს~კნოდ გ~ნსასუჱნ~ბლსა შ~ა მკჳდრობით იხარებს ამა თამარის ....ოს ქ.......... ლ არს ძე ანუ ასულ ყოველნი შვილნი და შვილის შვილნი რ~ნ ეს თავ.... თჳსთ ცხორებაჲ [.....] ნების ყოფითა ცალკე სახელ დებით ნებებობით ცნობად ვყნევ საქმე ......მი და სხვაჲ .....ეწერა და მის თჳს ლაშაზედ დავსწერეთ ნუ[......]უწმისოდ შაგლ[....]ნთ ტომებჲ მსწრაფლ კეთილად იცნობებოდა. ლ~შა განმანათლებლად ითარგმანების.“

124v: ჰრომთა.

125r: გარდაიცვალა მეფე გიორგი ძის დიმიტრისი მეფისა მამა თამარისი.

125v: ჩუნჩარახი იორდ ებელი.“

127r: ქ. თამარ მეფე ძელო [........] ახალი [........]

131r: ქ. ღ~თნ აბედნიეროს ხელმწიფის.

131v: ანდრონიკე.

132v: შერთეს და გადაიხადეს ქორწილი . ქ. თქვენ.

137r: თამარის მიერ მ[.....] ლაშა გიორგი.

137v: ლაშა განმანათლებლად ითარგმანების.

145r: სიზმარი თამარის მიერ ხილული.

146r”: ძ~ღლიცა

148r: იხილეთ მართმადიდებელთა და მკრ[......] სომეხთ ლაპარ[.....] სასაწაულნი სმენილი.

151r: ბევრი მის სათვა[......]აქ აღირიცხა.

152r: მიიცვალება დავითისი.

155r: მიიცვალა მეფე მეფეთა დედოფალთ დედოფალი თამარ ღ~თის მიერ ძალ: ძლევა შემოსილი.“

158v: […]რელი: რ[......]: მეტის ანგარი [...]  ამათ:მო[.....]

159v: აქამდე გადაწერილია.

161v: მიიცვალა ლაშა.

164r: აქა რუსუდან  [....] რ წინა უმსგავსო და უკადრისად მ[...] ყუარი ძმისა თვისი:

164v: ,,ესე ამბავი ვერ ვცან ო~ ჩ~ნო.“

165r: იჱრუსალიმსა.

165v: ბერძნული.

166r: ქ. რუსუდან ლაშა გიორგის დამან დაივიწყა სიყუარული ძმისა თვისისა რ~ლ  დავით უანდერძა საქართველი გარნა შურის ძიებით[ ....] ავნა თავის სიძეს [.....] ის სასიკვდილოდ რათა მეფობა მისცა თავის შვილს დავითს ნახეთ ღ~თი რას.“

167r: სადა ადრადაბაგანი სწერია ადრიბეჟანია.

168r: აკლია.

173r: ასავეს.

173v: ძ~ნლი.

175r: მომხსენებელმან

176r: აქა რუსუდან გარდაიცვალა.

177r: იხილეთ სასწაულნი საკვირველნი სული წმიდისა ღ~თისა ბედისა ხი[.....]

177v: კოსტანტი.

179v: აწ[....] ვარად

                  ამღვრია

                  სადა: თქ~ რ~

183r: ორივე მეფენი ერთი მეფისა ძე ლაშა გიიორგი: დავით: და კ~დ რუსუდანის ძე დავით[........] უბნობს ცხოვრებასა.

185r: ბაღდადის ხალიფა რომელმან განუწესეს წინა დაცვეთა სომხების ტერტერათ და.

195r: უჯარმელის აწ სამებლად. [......]დ:

197r: უფრულ~დ

198r: იხილენით სასაწაულნი ნათლისმცემლისანი.

198v: აქ ამოჭრილი არის.

201v: მოუწოდა.


ობიექტის ფორმა, გრაგნილი
სხვა
მასალა, ქაღალდი
ქაღალდი
მასალის დამატებითი აღწერა

ხელნაწერი ჩასმულია შავი ფერის ტყავის ყდაში. 


ფურცლების რაოდენობა
201
ხელნაწერის მდგომარეობა

ხელნაწერი არის რესტავრირებული, ფურცლებზე შეინიშნება ლაქები, რომლებიც ზოგი მექანიკურად არის მიყენებული, მელნით, ხოლო უმეტეს ნაწულში ქიმიური დაზიანება არის ნესტის მსახით, რომელიც დღეს კონსერვირებულია. სავარაუდოდ, ხელნაწერის რესტავრაციისას მოხდა ფურცლების ჩამოჭრა, ამის ვარაუდის საშუალებას მაძლევს ის, რომ ხელნაწერის აშიებზე მიწერილი მინაწერები არის ჩამოჭრილი და არ იკითხება მინაწერი ბოლომდე. 


ხელნაწერის ფურცლების დანომრვის აღწერა

ხელნაწერი დანომრილია რვეულების და ფურცლების მიხედვით (რექტო-ვერსო). ის შედგება 28 რვეულისაგან, რომელშიც ფურცლების რაოდენობა არაა ერთი და იგივე რაოდენობის. რვეულებში ფურცლები რაოდენობის არის: 6, 8, 4, 10.


ფურცლების თანმიმდევრობის დახასიათება

თანმიმდევრული


ხელნაწერის საწყისი სტრიქონი

[........] იგი მოზღუდეს [მტკიცედ და ეწოდა მ~ს] [......]სა სარკინე და

იყვნეს ესე თურქნი და ქ~რთვლნი ნე[...] [....]ფელ ერთმანერთის მოილ[....]

ს მოსლვ~სა სპარსთას ამაგრებდეს ციხეთა და ქ~ლქთა მ~ს ჟ~ა შ~ა [...]

დაცა ვინ მოვიდის ძჳრის მოქმედთგ~ნ საბერძნეთით გინა ასურით ო

ტებული. გ~ნა ხაზარეთით ყ~ივე მეგობ~რ არ~ნ ქართველთა შემწეობ

ისა თ~ს სპ~რსთა ზ~ა჻ 


გვერდი, რომელზეც გვხვდება კოლოფონი
1r
ხელნაწერის ბოლო სტრიქონი

მიმო და იბნი ვნეს მოისრნეს და უჩინო იქმნეს დარჩა თეგ

თურ და ძე მისი მცირე უღონო იქმნა მივიდა სირმონს თ~ა და ე

ვედრა რ~ა ყანი აბაღა იხილოს მ~ნ და ძემ~ნ მისმ~ნ. ისმინა სირმ

ონ გ~რნა და პ~ტიმრნა და აღიღო ტყუჱდ დედა წული მისი და ყ~ი 


გვერდი, რომელზეც გვხვდება ბოლო სტრიქონი
201v
ინფორმაცია ხელნაწერის ბეჭდური გამოცემის შესახებ
ტექსტის სახელწოდება
ქართლის ცხოვრება
შექმნის თარიღი წლიდან
1697
შექმნის თარიღი წლამდე
1697
შექმნის ადგილი
დაბა სამება
ავტორი
რ. მეტრეველი
ავტორის სქესი
მამრ.
ავტორის დაბადების ადგილი
დაბა აბასთუმანი
ავტორის დაბადების თარიღი
1939-12-07
ავტორის საცხოვრებელი ადგილი
თბილისი
ავტორის განათლება
ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი
ავტორის პროფესია
ისტორიკოსი
გამომცემელი
რ. მეტრეველი
გამოცემის ადგილი
თბილისი
გამოცემის თარიღი
2008
რედაქტორი
რ.მეტრეველი
გვერდების რაოდენობა
828
წვდომა
თავისუფალი
გამავრცელებელი
საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია; საქართველოს ისტორიის წყაროების კომისია; საქართველოს ისტორიკოსთა ეროვნული კომიტეტი
უფლებამოსილი ორგანიზაცია
საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია; საქართველოს ისტორიის წყაროების კომისია; საქართველოს ისტორიკოსთა ეროვნული კომიტეტი