ზოგადი ინფორმაცია
პროექტის კოდი:
Q-383
პროექტის დამფინანსებელი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის პასუხისმგებელი პირი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ორგანიზაცია:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ზოგადი აღწერა

პროექტი „ქართლის ცხოვრების” პარალელური კორპუსი განხორციელდა ილიას
სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტში. იგი მოიცავს
ქართლის ცხოვრების ხელნაწერების ვარიანტებს, მათ ნათარგმნ ვერსიებს ძველ
სომხურად, ინგლისურად და სხვა ენებზე.

ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ
შენახვის ადგილი
ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი
საცავის სახელწოდება
ქართულ ხელნაწერთა საცავი
კოლექციის სახელწოდება
Q
დამატებითი საიდ. კოდი, კატალოგის ნომერი
Q-383
ხელნაწერის სახელწოდება
ქართლის ცხოვრება
ხელნაწერის ენა
ქართული
ხელნაწერის შექმნის ადგილი
უცნობია
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლიდან
1701
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლამდე
1800
ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ საცავში მოხვედრამდე

აღწერილობის მიხედვით, ხელნაწერი გამოგზავნა  მიხაილო მიხაილის ძე ბელავენცევმა უკრაინიდან (სოფ. დუნაევციდან, ვინიცის ოლქი).

ხელნაწერი ოლღა გრუზინსკაიას საკუთრება ყოფილა.


ხელის აღწერა

ხელნაწერი შესრულებულია ერთი ხელით, გამოირჩევა ლამაზი, მწყობრი ხელწერით, მრგვალი და გამოყვანილი ასოებით. გადამწერს ახასიათებს ინტონაციური მახვილის გამოყენება კითხვით წინადადებაში. 


სკრიპტის აღწერა

ძირითადად მხედრული, დასაწყისები სინგურითა და ასომთავრულით; შენიშვნები აშიაზე ნუსხურით და მხედრულით, დასაწყისები ასევე ასომთავრულით. 

 


სიგანე
20.5
სიმაღლე
32
მინაწერები

1r: Из книг принадлежавших княгине Ольге Ильининишне Грузинской 

1r: დამს აქეთ ათას შვიდას ოთხმოცდა ათხუთმეტის წელიწადს უკან იყო ნებროთ:

1r: არარატი ალგოზია:

1r: მიდია თავრეზი არს:

1v: ბერდუჯისი მდინარე დებედაა:

1v: რაჴსი არაზია:

1v: მოვაკანი არს, მცირის ალაზნით შესაყარს ქვეით ვ~ე ზღვამდე, მცირე ალაზანი იორია:

1v: ჱერეთი არს მცირის ალაზნის ამომართ ვ~ე გულგულამდე ცივის აქეთ და ვ~ე აზანბურამდე, და მტკვრამდე:

2r: ადარბადაგანი ადრიბეჟანი რ~ლარს თავრიზის მიწა:

2v: უნანი გატეხილის ჴიდის ციხეა.

2v: კვირეთის მდინარე მაშავერია:

2v: არდაბანი ჭაპალის ქვეით ნაჴიდურსა, და ტაგნაგეთს ქვეით ვ~ე მტკვრამდე ეწოდების:

2v: ახეთი არს თურდოს ჴევს ზეით თიანეთი ვ~ე ჴევსურეთამდე: უხეთი არს ნინოწმიდას ზეით სამგორი, და იმის ზეით ერწოს მთამდის, და არაგვამდის:

3r: იდაქართლიარს ტასისკარს ქვეითი: ემოქართლიარს ტასისკარს ზემო სამცხე. და კლარჯეთი:

3v: აზარი რუსეთი არის:

5r: დამს აქეთ, სამიათას ექვსას, სამოცდა ორს წელს უკან:

6r: დამს აქეთ სამ[ია]თას ორას ოც[და] ათსამმეტ წელს უკან აღშე[.]და:

8v: 25 წელი იმეფა:

9r: 6 წელი იმეფა

9v: 19 წელი იმეფა:

9v: 5 წელი იმეფა:

10r: 6 წელი იმეფა:

10r: 7 წელი იმეფა:

10v: 8 მეფე ირვან: 10 წელი იმეფა:

10v: 2 წელი იმეფა:

11r: 57 წელი იმეფა:

15r: 17 წელი იმეფეს:

15r: 15 წელი იმეფეს:

15v: 16 წელი იმეფეს:

17r: 10 წელი იმეფეს:

17r: 16 წელი იმეფეს:

18r: 3 წელი იმეფა:

18r: 14 წელი იმეფა:

18r: 4 წელი იმეფა:

19r: 27 წელი იმეფა:

19v: 18 წელი იმეფა:

19v:  21 წელი იმეფა:

19v: 22 წელი იმეფა:

19v: 23 წელი იმეფა:

19v: ასრე სპარსთ მეფე: ამან ქასრე შეიპყრა ალერიანე კეისარი, ა~დ მუნ ქასრეს სახელი ალერიანე წერილარს:

19v: ცდა მეოთხე ეფე ირვან: 77 წელი იმეფა:

21r: 77 წელი იმეფა:

23v: ბრანჯნი ფრანგნი არიან:

42r: ქმნა კრება, :

42r:  მ~ფე მირდატ:

42v: ქმნა კრება, :

44r:  მ~ფე ფარსმან:

44r:  კრება:

44v:  მ~ფე მირდატ:

46r: მეოთხე მირდატ:

47r: ~ს აქეთ, უჲდ:

67v:  კ~სი, [.]ამოელ

67v:  ბაკურ.

67v:  ფ~რსმ~ან.

67v:  კ~სი,

67v:  კ~სი,

68r:  ფ~რსმ~ან.

68r:  კ~სი,

68r:  კ~სი,

75v: ~ეს აქეთ, ႵႩႠ:​

76v:  ტეფ~ნოს

77r: ~ს აქეთ, ფჰჱ:

83r: ერძ~ნთა მ~ფე კოსტანტინე, სკორის მოსახელე, ~ს აქეთ, ႶႮႠ​:

89r: 35 წელი იმეფა:

89r: °აფხაზთა მგონია

90r: ~კს, რჟჱ: იყო ბ~რძ~ნთ მ~ფე კ~სტნტინე ძე რომანოზისი.

92v: როგორღა ღ~ისმაცა

95r:  ბაგრატ:

108r: რა მოჴდა რა არის როგორია, მთქმელო,

113v: არ მ~მწონს მდივნობა შ~ი

113v: სამსავ დედანში ასე იყო დასახვით, და ასე მოეწერა, მე ეს ვერ დავწერეო ადგილი დაუტევეო:

137r: °ერთში შეძინებისა ეწერა:

144v: 1

144v: 2

144v: 3

144v: 4

164v: °სხვაგან ზომთა სწერია:

182r: °ჰსთქუ მგონია.

213v: [°...]თალი [...]ნია]

223v: 35 წელი იმეფა, მოწმობს გუჯარი ბარათიანთი, რ~ ბაგრატ ესე ძე იყო დ~თ მ~ფისა:

235r: 80 ეფე ოსტანტინე, 12 წელი იმეფა, შ~დ დამშვიდებისა ქ~ყანათასა:

235v: ზუსან აენი:

238r: შაჰ ისმაილის გამოჩენა:

238r: 81 ეფე დ~თ, 20 წელი იმეფა:

239r: მოსლვა შაჰ ისმაილისა:

240v: ღიღო ტფილისი შაჰისმაილმა:

240v: აჰთამაზ აენი

240v: 82 მეფე გ~ი 13 წელი იმეფა:

241r: (*) წერალს შეცთომია, თორემ ამ ~ი მეფის ძე იყო ოჩა: რ~ლისაგამო ეწოდათ ძეთა მისთა დღეისამდე, ოჩა შვილად:

241r: 83 მეფე ლუარსაბ, 24 წელი იმეფა:

241r: ართ, 936 მოკვდა მახმად, 2: 1480 დაჯდა ბაიეზით ძე მისი: მოკვდა ბაიეზით, 1510: დაჯდა სელიმ ძე მისი: ოკვდასელიმ, 1520, დაჯდა სულეიმან ძე მისი: ამან აღიღო ერევანი:

241v: ოწვა ტფილისა შაჰთამაზისაგან:

244r: აენი შაჰისმაილ, ძე შაჰთამაზისა:

244v: აენი შაჰხუდაბანდა რმაჲ

244v: ალაფაშას გამოსლვა:

245v: მავე ქ~კნსა მოკ~და მუხრანისბატონი ახტანგ:

246r: აჰაბაზ აენი:

247v: ႮႤ

248r: ႮႥ

248v: ათარხანის შემოსლვა:

249v: შემოსლვა შაჰაბაზისა:

250v: ႮႦ

251r: მოსლვა ყიზილბაშთა:

251v:

252r: არაბდის ომი:

254r: შაჰსეფი:

254v: ႮႧ

255r: მურად ხონთქრისა, და შაჰსეფისაგან ადგილების გაყოფა:

256v: შაჰაბაზ ყეენი მეორე:

257r:

259v: შაჰ სულეიმან:

260v: ႯႠ

263r: ႯႡ

265r: აენი შაჰსულთანჰუსეინ:

265v: 695

270r: ოკლეს ეფე ႢႨორგი:

273v: ႯႢ

273v: გცხვენოდეს დედნის შემცვლელო და ცოლისა ხარჭად აღმწერო, ყაფლანისშვილის ქალს ვინ და[ა]სმ[ე]ვინებდა ხასად, მერმე რომელსა თათარს უნაესებია ბები[ი]ს ძმისწული და დედის ბიძის ნაცოლარი

274v: პ~დ ბოლნისის წაჴდენა ლეკთაგან:

274v: ႯႣ

276r: აენი შაჰთამაზ:

277v: ეონ შეამკო, ოსტანტინემ შემუსრა:

277v: სმალთ ჩამოსლვა ქართლში, და დაპყრობა მათგან:

ხელნაწერში ზედა აშიაზე გვხვდება თითოეული გვერდის ან ორი ერთმანეთის მომდევნო გვერდის დასათაურება იმ მეფეების სახელების მითითებით, რომელთა ზეობის შესახებაცაა საუბარი იმავე გვერდზე ან გვერდებზე. დასათაურება შესრულებულია გადამწერისვე ხელით:

1v-2r: ქართლს. არგამოსიანნი

2v-3r: ართლს: ართლოსიანნი

3v-4r: ართლს ამასახლისი

4v-5r: ეფე პარსთა

5v-6r: ლექსანდრე: აკედონელი

6v-7r: ართლოსიანი: არნაოზ

7v-8r: ეფე ფარნაოზ

8v: აურმაგ ძე ფარნაოზისი

9r: ირვანოზ ნებროთიანი

9v: არნაჯომ ნებროთიანი

10r: რტაგ არშაკუნიანი: და ბარტონ

10v-11r: არტომ არშაკუნიანი, მოიკლა

11v-13r: დერკი: რშაკუნიანი

13v-14r: დერკ: რშაკუნის ჟამსა

14v-15r: დერკ: რშაკუნიანი

15v-17r: ზორკ, და არმაზელ: რშაკუნიანი

17v: მზასპ არშაკუნიანი

18r: ეფე ადამი

18v: არსმან არშაკუნიანი

19r: ეფე რევ, არშაკუნიანი

19v: ენი არშაკუნიანნი, ასფაგურ სომეხი

20r: სფაგურ ეფე

20v: სფაგურ სომეხი

21r: ირიან ხოსროიანი

21v-22r: ეფე მირიან: ოსროიანი

22v-23r: ირიან მეფე. ოსროიანი

23v-26r: ნინო მოციქულისა: განმანათლებელობა

26v-41r: ინო მოციქულისა: ანმანათლებელობა

41v: ეფე ბაქარ

42r: ირდატ ხოსროიანი

42v-44r: არზაბაქარ. ოსროიანი

44v: ირდატ, ხოსროიანი

45r: ოსროიანი

45v: რჩილ, ოსროიანი

46r: ირდატ, ოსროიანი

46v-47r: ახტანგ. ოსროიანი

47v-67r: ახტანგ. ურგასლან

67v-68r: სტორია: აქართველოსა

68v-234r: ოთხრობა აქართველოსა

235v-247r: ~დ განყოფისა სამ სამეფოდ: და Xუთ სამთავროდ

247v-248r: ეფე გ~ი, ვიმონ მეფის ძე

248v-250v: ეფე უარსაბ, ძე მეფის გიორგისა:

251r: ეფე ბაგრატ, ძე დაუთხანისა

251v-253v: ეფე ვიმონ, ძე აგრატ მეფისა

254r: ოკლა ვიმონ მეფე, ზურაბ ერისთავმან

254v-256v: ეფე როსტომ

257r-260r: ეფე ახტანგ, ძეობილი როსტომისა

260v-262v: ეფე იორგი

263r-267v: ეფე რაკლი

268r-270r, 271r-273r: ანმგებლობა ახტანგისა

270v: აიხოსროს ეფობა

273v-274r: ეფე ესე

274v-277r: ეფე ახტანგ

277v-281r: სმალთაგან დაპყრობა

281v-283r: აჰნადირ

283v-284r: ეფე ეიმურაზ

ხელნაწერს ერთვის მეფეთა საძიებელი – 287r-v, 288r-v, 289r. 


ობიექტის ფორმა, გრაგნილი
სხვა
მასალა, ქაღალდი
ქაღალდი
მასალის დამატებითი აღწერა

ქაღალდი თარიღიანი ჭვირნიშნიშნით – 1798.  ჩასმულია მუყაოს ყავისფერ  ყდაში. 


ფურცლების რაოდენობა
291
ხელნაწერის მდგომარეობა

ხელნაწერთა ცენტრში შემოსვლისას იყო დაზიანებული, უყდო. ცენტრში ჩაუტარდა რესტავრაცია და ჩასმულია მუყაოს ყავისფერ ყდაში. ხელნაწერი დაზიანებული და ნაკლული არაა 

ხელნაწერს სავარაუდოდ აკლია ფურცელი/ფურცლები, რადგან 152v ქვედა აშიაზე მინაწერია: ~დ ეგოდე, ხოლო 153r იწყება – მან უწყოდა.

დაუწერელია – 111v, 112r, 234v, 284v, 285r-v, 286r-v, 288v, 290r-v, 291r-v, 292r-v

 


ხელნაწერის ფურცლების დანომრვის აღწერა

ხელნაწერს აქვს რველებრივი პაგინაცია, შედგება 38 (ლჱ) რვეულისგან, და ასევე გვიანდელი  recto-verso ნუმერაცია.


ფურცლების თანმიმდევრობის დახასიათება

პაგინაციის დროს გამორჩათ ერთი ფურცელი, 209r-v-სა და 210r-v-ს შორის,  რომელიც ჩვენ დავასათაურეთ – 209r-1, 209v-1.


ხელნაწერის საწყისი სტრიქონი

ატიოსანნო, და დიდებულნო ქართველნო. ჟამთა ვითარებისაგან ქართ

ლის ცხოვრება განრყვნილიყო. რომელიმე მწერალთაგან. და რომელი

მე ჟამთა ვითარებისაგან არღარა წერებულიყო: 


გვერდი, რომელზეც გვხვდება კოლოფონი
1r
ხელნაწერის ბოლო სტრიქონი

და ჰსცხო ამან დისწულმან თვისმან ~ს ატრიარხმა ნტონიმ ართ

ლისა, და ახეთის პისკოპოს წარჩინებულთა თავართა ნებითა

ხეთას, და იქმნა

ცხებულ: 


გვერდი, რომელზეც გვხვდება ბოლო სტრიქონი
284r