ზოგადი ინფორმაცია
პროექტის კოდი:
H-2494
პროექტის დამფინანსებელი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის პასუხისმგებელი პირი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ორგანიზაცია:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ზოგადი აღწერა

პროექტი „ქართლის ცხოვრების” პარალელური კორპუსი განხორციელდა ილიას
სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტში. იგი მოიცავს
ქართლის ცხოვრების ხელნაწერების ვარიანტებს, მათ ნათარგმნ ვერსიებს ძველ
სომხურად, ინგლისურად და სხვა ენებზე.

ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ
შენახვის ადგილი
ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი
საცავის სახელწოდება
ქართულ ხელნაწერთა საცავი
კოლექციის სახელწოდება
H
დამატებითი საიდ. კოდი, კატალოგის ნომერი
H-2494
ხელნაწერის სახელწოდება
კრებული
ხელნაწერის ენა
ქართული
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლიდან
1801
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლამდე
1900
ხელის აღწერა

ხელნაწერი გადაწერია სხვადასხვა გაკრული ხელით, ასოები არათანაბარია..


სკრიპტის აღწერა

მხედრული


სიგანე
22
სიმაღლე
35
მინაწერები

3v: მაისის კთ წელსა ჩ ყ თ გადმოვსწერე

მამულის სიყვარულისათვის ჩემისა თ~ა

დავ ბარათოვი 

5r-v: და მოვიდა წ~ე თამარ მეფისა გამარჯვებული] თამარის თ~ს სწერია ხ~ მეფისა თამარის ქებანი ვინმე თქუნეს. რ~ რა დასჯდა

საყდართა შ~ა თვისთა სამკვიდროთა მაღალთა და აღმატებულთა ცხებული ღ~ისა მეფე

თამარ ყ~ითა სიკეთითა მიუწდომელი, შვენებითა აფროდიტიანითა, და სიუხვითა მზე-

ებრ აპოლონიანითა, სატურფილ საჭვრეტი [ვ~ე დაბნედამდის და გაჭრა გახელება]

მ~დის ყ~თა მისთა გამცდელ მხედთა. სიმშვიდითა დავითიანითა, სიბრძნითა სოლომონიანითა,

სიმხნითა ალექსანდრეანითა, რ~ლსა უძრწოდა შიშნეულად ყ~ნი საბრძანებელნი მისნი, რ~ იმეფა მშვიდ-

მან მშვიდობით დამაპყრობველ მან და დამამკვიდრებელმან ქ~ყანა სამეფოთა და სამფლობელოთა შ~ა.

ხ~ ყ~ისა მამაცობისა მ~რთ სიმარჯვენი ოდესმე რაინდობანი და მხედართა სიხელოვნენი

და მკვირცხლი მოქმედებანი. და ოდესმე ნარნარად, მშვიდ და წყნარ მეტყველებანი, და სიბ-

რძნით შეპასუხებანი. ახალსა აქილებრსა და სამფსონის ებრ ძლიერსა დავითისებრად

გულითადსა და მისებრ გოლიათსა უცხო თესლთა დამცემ მომსრველსა, მოსესებრ სპათა

თვისთა მძღვანსა, მას ვ~ა სვეტი მათლისა და ამას [ვ~ა] ჯ~ი პატიოსანი. პ~ლ მეძიებელმან

ზენასა სუფევისა მოსურნესა, ქვენა ცა ესე დ~ბა და სიმდიდრე მიიღო, ა~დ ვ~ა ორბმან ფრთე  მაღაე[ლ]მან აღიფირნა ზე და მიმოავლინა გუგანი სახედველთანი, და სივრცითა გონებისა

თჳსისათა შემოიკრიბნა ყ~ნივე, ხ~ სჯ~ლთა თ~ს მეორე კოსტანტინე იქმნებოდა [და] მის ებრ-

ვე მოსწრაფე იყო დაწყებასა სა~ღთოთა საქმეთასა. რ~ იწყო აღლესავად ორპირისა მახ-

ვილისა სამხილებელად უ~ღთოთა და მოსასრველად თესლთა ბოროტთა, რ~ლი შარავანდედი

 მეფობისა არს და არა ღ~ის მბრძოლისა, სამეფოსა თჳსისა სწავლით და განსწავლით

დაცვად სჯ~ლთა საღთოთა შეუგინებლად. უკლებელმან გონებითა და სულგრძელმან და

გვიანმან რისხვითა ამღებელმან ჭურისა და ფარისამან და განმფენელმან [ჭურისა]

მახვილისა წ~ე მაჭირვებელთა ივერიისათა. თამარ სვე სვიანისა მეფისა აწ ხელ-

მწიფისა, ხ~ მზეებრ დისკო შარავანდ შუქთა მფენისა. [ვ~რ თამთა ნანიმანისა თ~ს ე

ვ~ს ამირან ხორწთანისა თ~ს. ვ~რ ხვასრო შაჰანშა ბანუშისა თ~ს, ვ~რ მზეჭაბუკ მზისა

თ~ს ხახართასა, ვ~რ პოლ ვემპი მხნედ მბრძოდი იპიდამისა თ~ს ონამაოს

ასულისა, ვ~რ პლატონ პერსეფონისა თ~ს, ვ~რ რამინ ვისისა თ~ს, ვ~რ შარრას

ოსნა ოზისა თ~ს, ვ~რ ბადბერ ანალათისა თ~ს და უმეტეს ვ~რ იაკობ რაქელისა // თ~ს და იოსებ ასანათესა თ~ს და დავით ბერ საბესა თ~ს და ააბ ისა კის თ~ს, თამარ // იმომჭირნი ივერიისა თ~ს, ხ~ ულ უმპიანობისა და შარავანდედისა მას ისა // თქმა შეუძლო //

და წარიყვანა იბ. მხედარი მოხილვად ვის ნებავს ქება დიდებისა დავით მეფისა აღმაშენებელისა ცხოვრებისა მისისა და მუნ // სცნობს ხ~ მხედარნი წარავლინა სა //

ხ~ ესე ქართლის ცხოვრება პ~ლვე მეფეს ვახტანგს თჳთ ეკეთებინა ქართლს მყოფობასა და

მერმე რუსეთს ძველთა გუჯრებთა და ცხოვრებათა და მოხუცებულ მახსოვარ მეცნიერთა სა

 ქართველოსა კაცთაგან დიდის გამოკვლევით და გამოძიებით გულს მოდგინედ [ეკე

თებინა], შეესრულებინა რომ საქართველოს ცხოვრება ნოეს შვილის იაფეთის ქართლოსიდამ აქა

 მომდე რა როგორ ყოფილა ან მეფენი ვინა მსხდარან და ან რა ჟამები და დრონი

ყოფილან ბატონის შვილის ვახუშტის თანხლებით ეკეთებინა და აღარ დასცალებოდა

 თანამდებობისაგან სიკვდილისა, მერმე მეფე რომ ასტრახანს გარდაცვალებულ იყო

ბატონის შვილს ვახუშტის შეესრულებინა და არს აქ მეფის ერეკლემდინ

და ამას იქით რაც იქნების ქყანასა ამას შ~ა საქართველოსა მატიანეს მწერალთ აღსწერონ 

არსენი იყალთოელი აღმაშენებელის ცხოვრებაში. 

არსენისსა მისრული მღვიმეს იტყვის დავით მეფე, მე მაშინდელი კაცი ვარ, ოდეს არსენისა მიველ [დარო, ჯიდი

ჭამა] მარჯვენესა გვერდსა ზ~ა წვა ნოსელს იკითხვიდა და დოღმატიკონსა ამოწმებდა [აწამებდა] და ცვილსა

სოფია წი~სასა იგივე მარტო იქმოდა. (ეს გელათს ყოფილა დაწერილი)

(დასასრულს) მოვიდა ტფილისს. მეფე თეიმურაზ ქ~ეს აქათ ჩ ღ მ დ. ქ~ს უ ლ ბ ამავე

წელს აგვისტოს ია. მოკუდა კ~ზი ხერხეულიძე, და ამავე წელსა

აგვისტოს იქმნა კ~ზ პტრქად მეფის ძე ანტონი, [ხ~] რ~ლი ქუთათელ მიტ

როპოლიტად იყო, პ~ლ ბიძამა და ძმამან მისცეს კ~ზობა და შანადირმაცა ნებასცა და უბოძა ხ~ მეორეს წელს იცხო მეფედ მეფემ თეიმურაზ ოკდ.

ა ქ~კს აქ ჩ ღ მ ე ქართ უ ლ გ, და სცხო დის წულმან თჳსმან კ~ზმან ან-

ტონიმ ქართლისა და კახეთისა ეპისკოპოს წარჩინებულთა მთავართა

ნებითა მცხეთას და იქმნა ცხებულ 

სხვას დედანში არის ვ~ე მოს ლვადმდე კახეთს კონსტანტინესსა, ძისა ალექსანდრე კახ მეფისა,

მაზლისა წ~ის ქეთევან დედოფლისა, და ეს კონსტანტინე გამოგზანა შაჰაბაზ მოკლვად

ალექსანდრესა მამისა მისისა და ძმისა გიორგისა. 


ობიექტის ფორმა, გრაგნილი
რვეული
მასალა, ქაღალდი
ქაღალდი
ფურცლების რაოდენობა
18
ხელნაწერის ფურცლების დანომრვის აღწერა

რექტო, ვერსო


ფურცლების თანმიმდევრობის დახასიათება

თანმიმდევრული


ხელნაწერის საწყისი სტრიქონი

საქართველოსა შინა იყო რა ფრიადი კერპთ მსახურება, და ხალხთაგან შეწირ

ვა შჳლთა კერპთადმი და დაკლუა, ამას შემთხუჱვასა შინა, გამოცხადები-

თა ღ~ის მშობლისათა მოვიდა მოციქული ნინა მცხეთას, რომლისაცა დრო-

სა იჯდა მუნ მეფედ მირიან ხოსროიანი, 


გვერდი, რომელზეც გვხვდება კოლოფონი
1r
ხელნაწერის ბოლო სტრიქონი

ანუ შესაძლებელ არს როდესაც დავით აღმაშენებელმა დარბანდის აღებ-

ის შ~დ გაილაშკრა ყარაბაღი და აიღო ქალაქი ბარდავი და მერმე სომხითის

ქალაქი ანი და იქიდამ წამოიყვანა ტყვედ აბულ ასვ არ ხსენებულის შავირონის

შვილიშვილთაგანი იქნება ეს კარებიც მაშინ იქიდამ წამოიღო 


გვერდი, რომელზეც გვხვდება ბოლო სტრიქონი
10r
ხელნაწერის კავშირი სხვა ხელნაწერებთან

ხელნაწერი წარმოადგენს საისტორიო ფრაგმენტების კრებულს, რომელიც შედგება სხვადასხვა ნაწილებისაგან.

1).ნაწყვეტში თხრობა წმინდა ნინოს მოსვლიდან იწყება. აქვე მოთხრობილია 13 ასურელ მამათა ამბავი.1r-v.  

2). ნაწყვეტი  დავით ბარათოვის გადაწერილია, სადაც მათი გვარის ისტორიაა აღწერილი.3r-4r.  

3). ნაწილის მცირე მონაკვეთი დავით აღმაშენებელს ეხება და შემდეგ თამარ მეფის შესხმით გრძელდება, ხოლო მთავრდება ვახტანგ მეექვსის მოხსენიებით. ამ ფრაგმენტს შავი პირიც ახლავს თან, რაც დანომრილი არა არის და აღწერილობაში შევიტანეთ. 5r-v.

4). ხელნაწერათა აღწერილობის მიხედვით აქ მეოთხე ნაწილიც უნდა იყოს („ყოველთადმი ცნობილმან გონიერებითა და სწავლითა თჳსითა აკადემიკმან ბროსეტ, რომელსა უყვარს ქართველთა ენა და ეძიების იგი მათსა სიბრძნესა და ხელოვნებათა, რომელნიცა ყვავილოვანებდნენ წარსულთა დროთა შინა...“

წყდება: „...და რაიცა ვპოვე, აქ აღვწერე თვითოეულად; რაოდენ ძალუძს სუსტსა კალამსა ჩემსა შემდგომ...“ 8r.