ზოგადი ინფორმაცია
პროექტის კოდი:
S-5316
პროექტის დამფინანსებელი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის პასუხისმგებელი პირი:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ორგანიზაცია:
ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
პროექტის ზოგადი აღწერა

პროექტი ქართლის ცხოვრების” პარალელური კორპუსი განხორციელდა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტში. იგი მოიცავს ქართლის ცხოვრების ხელნაწერების ვარიანტებს, მათ ნათარგმნ ვერსიებს ძველ სომხურად, ინგლისურად და სხვა ენებზე.

ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ
შენახვის ადგილი
ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი
საცავის სახელწოდება
ქართულ ხელნაწერთა საცავი
საცავის ნომერი
N
კოლექციის სახელწოდება
S
დამატებითი საიდ. კოდი, კატალოგის ნომერი
S-5316
ხელნაწერის სახელწოდება
ქართლის ცხოვრება (ვახტანგისეული). 1822
ხელნაწერის ენა
ქართული
ხელნაწერის შექმნის ადგილი
ქ. რიაზანი.
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლიდან
1822
ხელნაწერის შექმნის თარიღი რაღაც წლამდე
1822
ინფორმაცია ხელნაწერის შესახებ საცავში მოხვედრამდე

როგორც მინაწერებიდან ირკვევა, არქიმანდრიტ ბესარიონს აჩუქა ბიძამისმა გიორგიმ, ხოლო ბესარიონისგან საჩუქრად მიუღია კონსტანტინე ლეონ დადიანის ძეს, მას კი უჩუქებია პეტრე ბაგრატოვანისთვის.


ხელის აღწერა

ხელნაწერი გადაწერილია ერთი ხელით, გამოირჩევა ლამაზი, მწყობრი ხელწერით, მრგვალი და გამოყვანილი ხელით.

ხელნაწერისთვის დამახასიათებელია ინტონაციური მახვილის გამოყენება კითხვით წინადადებაში.

გადამწერი გადატანის ნიშნად ხმარობს  დეფისს „-“, დეფისს იყენებს ასევე იმ შემთხვევებშიც, თუ სიტყვა შეცდომით ცალცალკე დაწერა, შემდეგ დეფისით აერთებს.


სკრიპტის აღწერა

ტექსტი მხედრულით, ხოლო სათაურების და აბზაცების დასაწყისები ასომთავრულით; შენიშვნები აშიაზე მხედრულით, დასაწყისები ასევე ასომთავრულით. 


სიგანე
21.5
სიმაღლე
34
მინაწერები

1: *დამს აქეთ ათას შვიდას ოთხმოცდა ათხუთმეტის წელი-წადს უკან იყო ნებროთ:

1: *არარატი, ალგოზია:

2: *მიდია თავრეზი არს:

2: *ბერდუჯისი, მდინარე დებედაა:

2: *რაჴსი, არაზია:

2: *მოვაკანი არს, მცირის ალაზნის შესაყარს ქვეით ვ~ე ზღვამდე, მცირე ალაზანი, იორია:

3: *ჱერეთი არს მცირის ალაზნით ამომართ ვ~ე გულგულამდე ცივის აქეთ, და ვ~ე აზანბურამდე და მტკვრამდე:

4: *ადარბადაგანი ადრიბეჟანი რ~ლარს თავრიზის მიწა:

5: *ხუნანი გატეხილის ხიდის ციხეა:

5: გარდაბანი ჭაპალის ქვეით ნაჴიდურსა და ტაგნაგეთს ქვეით ვ~ე მტკვრამდე ეწოდების:

5: *სკვირეთის მდინარე მაშავერია:

6: *კახეთი არს თურდოს ჴევს ზეით [ვ~ე] თიანეთი ვ~ე ჴევსურეთამდე: კუხეთი არს ნინოწმიდას ზეით სამგორ, და იმის ზეით ერწოს მთამდის და არაგვამდის:

6: *შიდა ქართლი არს ტასის კარს ქვეითი: ზემო ქართლიარს, ტასისკარს ზემო სამცხე და კლარჯეთი

7: *ხაზარი რუსეთია

11: დამს აქეთ სამიათას ექვსას სამოცდა ორს წელს უკან

13: ადამს აქეთ სამ[იათას ორას ოცდა ათ სამმეტს წელს უკან აღშენდა ჰრომი:

18: 25 წელი იმეფა

19: 6 წელი იმეფა

20: 19 წელი იმეფა

21: 5 წელი იმეფა

21: 6 წელი იმეფა

22: 7 წელი იმეფა

23: 10 წელი იმეფა

23: 20 წელი იმეფა

25: 57 წელი იმეფა

34: 17 წელი იმეფა

34: 15 წელი იმეფა

34: 16 წელი იმეფა

38: 10 წელი იმეფეს

38: 16 წელი იმეფეს

41: 3 წელი იმეფა:

41: 14 წელი იმეფა:

41: 4 წელი იმეფა:

43: 27 წელი იმეფა

43: 18 წელი იმეფა

43: 21 წელი იმეფა

43: 22 წელი იმეფა

43: 23 წელი იმეფა

44: *ქასრე სპარსთ მეფე: ამან ქასრე შეიპყრა ვალერიანე კეისარი, ა~დ მუნ ქასრეს სახელი ვალერიანე წერილარს.

47r: 77 წელი იმეფა

53: *ბრანჯნი ფრანგნი არიან,

96: ქმნა კრება

96: . ეფე მირდატ:

97: ქმნა კრება .

101: . ეფე . რება

101: ეფე მირდატ

105: ეოთხე მირდატ.

106: ქ~ეს აქეთ უჲდ

108: ქ~ეს აქეთ უჲზ

155:  ~სი სამოელ:

155: , აკურ:

155: . ფარსმან

155: ~სი:

155: , კ~სი

156:  არსმან:

156:  კ~სი:

156:  კ~სი:

172: ქ~ეს აქეთ ქკა:

175:  სტეფანოს

176: ქ~ეს აქეთ ფჰჱ

180: 1840-730=1110

189: ერძენთა ეფე ოსტანტინე სკორის მოსახელე ~ს აქეთ ღპა:

203: 35 წელი იმეფა

206: ~კს რჟჱ: იყო ბერძენთ ეფე ოსტანტინე ძე რომანოზისი:

218: . ბაგრატ:

222: *ვახუშტი მესხად სწერს:

223: *სამსავეში ასე ეწერა:

232: *იუღეს მგონია

260: სამსავე დედანში ასე იყო ასახვით და ასე – მოეწერა ე ეს ვერ დავწერეო, ადგილი დაუტევეო

317: *ერთში შეძინებისა ეწერა

384: *სხვაგან ზომთა სწერია:

510: *მართალი მგონია:

536: 35 წელი იმეფა მოწმობს გუჯარი ბარათიანთი, რ~ ბაგრატ ესე ძე იყო დ~თ მეფისა:

565: 80 ეფე ოსტანტინე, 12 წელი იმეფა, შ~დ დამშვიდებისა ქყ~ანათასა:

566: ზუსან აენი:

573: შაჰ ისმაილის გამოჩენა:

573: 81 ეფე დ~თ 20 წელი იმეფა

576: ოსლვა შაჰ ისმაილისა:

580: ღიღო ტფილისი შაჰისმაილმა:

580: აჰთამაზ აენი

581: 82 ეფე იორგი 13 წელი იმეფა

582: (*) წერალს შეცთომია, თორემ ამ ~ი მეფის ძე იყო ოჩა: რ~ლისაგამო ეწოდათ ძეთა მისთა დღეისამდე, ოჩა შვილად:

582: 83 ეფე ლუარსაბ, 24 წელი იმეფა

582: ართულსა, 936 მოკვდა მახმად, 2: 1480 დაჯდა ბაიეზით ძე მისი: მოკვდა ბაიეზით 1510: დაჯდა სელიმ ძე მისი:  ოკვდა სელიმ, 1520, დაჯდა სულეიმან ძე მისი: ამან აღიღო ერევანი:

583: ოწვა ტფილისა შაჰთამაზისაგან:

590: აენი შაჰისმაილ ძე შაჰთამაზისა:

590: აენი შაჰხუდაბანდა რმაჲ:

590: ალაფაშას გამოსლვა:

593: მავე ~კნსა მოკვდა მუხრანის ბატონი ახტანგ:

595: აჰაბაზ აენი:

599: ႮႤ

601: ႮႥ

601: თათარხანის შემოსლვა

605: შემოსლვა შაჰაბაზისა

608: ႮႦ

609: ოსლვა ყიზილბაშთა

612: არაბდის ომი:

617: შაჰსეფი:

620: ურად ხონთქრისა და შაჰსეფისაგან ადგილების გაყოფა:

623: შაჰაბაზ ყეენი მეორე:

626:

635: ႯႠ

642: ႯႡ

648: აენი შაჰსულთან უსეინ:

660: ოკლეს ეფე გორგი:

671: ႯႢ:

673: პ~დ ბოლნისის წაჴდენა ლეკთაგან:

674: ႯႣ:

678: აენი შაჰთამაზ:

681: ეონ შეამკო, ოსტანტინემ შემუსრა:

682: სმალთ ჩამოსლვა ქართლში, და დაპყრობა მათგან:

698 ანდერძი: იდება ~ა სრულმყოფელსაყ~თასა. წელსა 1822. თთვესა სეკდემბერსა. 1 რიაზანს გარდიწერა ჴელითა როსტომ ოსელიანითა:

ხელნაწერში ზედა აშიაზე გვხვდება თითოეული გვერდის ან ორი ერთმანეთის მომდევნო გვერდის დასათაურება იმ მეფეების სახელების მითითებით, რომელთა ზეობის შესახებაცაა საუბარი იმავე გვერდზე ან გვერდებზე. დასათაურება შესრულებულია გადამწერისვე ხელით:

2-3: ქართლს. არგამოსიანნი

4-5: ართლს: ართლოსიანნი

6-7: ქართლს მამა-სახლისი

8-11: ეფე პარსთა

12-13: ალექსანდრე მაკედონელი

14-15: ქართლოსიანი არნაოზ

16-17: ქართლოსიანი ეფე ფარნაოზ:

18: აურმაგ ძე ფარნაოზისი

19: ირვანოზ ნებროთიანი

20: არნაჯომ ნებროთიანი

21: არშაკ ძე სომეხთა ეფისა და არტაგ არშაკუნიანი

22: ბარტომ არშაკუნიანი

23-24: არშაკ ძე მირვანისი ნებროთიანი

25: ადერკი ძე ბარტომისი  არშაკუნიანი

26-27, 28-29: ადერკი არშაკუნიანი 

30-31: ადერკი: არშაკუნის ჟამსა

32-33: ადერკი: არშაკუნიანი

34: ბარტომ, ქართამ, ფარსმან, აზორკ და არმაზელ ძენი ფარ: და კაოს არშა

35: არშაკუნიანი

36-37: აზორკ და არმაზელ არშაკუნიანი

38: ამზასპ და დერკ, არშაკუნიანი: ფარსმან ქველი დ მირდატ არშაკუნიანი

39, 40: ფარსმან ქველი დ მირდატ არშაკუნიანი

41: ეფე ადერკი

42: არსმან არშაკუნიანი

43: ეფე რევ და ძენი არშაკუნიანი ასფაგურ სომეხი

44: სფაგურ ეფე

45, 46ასფაგურ სომეხი

47: ირიან ხოროიანი

48-49: ეფე მირიან: ხოსროიანი

50-57: მირიან მეფე ოსროიანი

52-93: ნინო მოციქულისა: განმანათლებელობა

94: ნინო მოციქულისა

95: მეფე ბაქარ

96: ირდატ ხოსროიანი

97-98, 99-100: არზაბაქარ. ოსროიანი

101: ეფე თრდატ: მეფე ფარსმან: ეფე ირდატ, ოროიანი

102-103: ახტანგ გურგასლის მშობელთა: ეფე რჩილ, ოსროიანი

104: რჩილ, ოსროიანი

105: ირდატ ოსროიანი

106-107, 108-109, 110-111: ეფე ახტანგ ოსროიანი

112-113: ეფე ახტანგ ურგასლან 

114-115: ახტანგ ურგასლან 

116-117: ახტანგ გურგასლან

118-153, 154: ვახტანგ. ურგასლან

155-156: სტორია აქართველოსა

157-376: ოთხრობა. აქართველოსა

377: ოთხრობა 

378-564: ოთხრობა. აქართველოსა

565-598: ~დ განყოფისა სამ სამეფოდ და უთ სამთავროდ

599-600: ეფე გიორგი სვიმონ მეფის ძე

601-607: ეფე უარსაბ ძე ეფისა გიორგისა

608-609: ეფე ბაგრატ ძე დაუთხანისა

610-618: ეფე ვიმონ ძე აგრატ მეფისა

619-625: ეფე როსტომ

626-634: ეფე ახტანგ ძეობილი როსტომისა

635-641: ეფე იორგი

642-655: ეფე რაკლი

656-662, 664-670: ანმგებლობა ახტანგისა

663: აიხოსროს ეფობა

 671-673: ეფე ესე

674-681: ეფე ახტანგ

682-691: სმალთაგან დაპყრობა 

692-695: აჰნადირ

696-699: მეფე ეიმურაზ 696-699


ობიექტის ფორმა, გრაგნილი
სხვა
მასალა, ქაღალდი
ქაღალდი
მასალის დამატებითი აღწერა

ხელნაწერი ჩასმულია ტყავგადაკრულ, ტვიფრული ხის ყდაში; ფურცლის კიდეები მოოქროვილია.


ფურცლების რაოდენობა
712
ხელნაწერის მდგომარეობა

ხელნაწერი დაზიანებული არაა.  დაუწერელია – 704-712 გვერდები.


ხელნაწერის ფურცლების დანომრვის აღწერა

ხელნაწერს აქვს გვერდობრივი პაგინაცია. 


ფურცლების თანმიმდევრობის დახასიათება

თანმიმდევრობა სწორია.


ხელნაწერის საწყისი სტრიქონი

ატიოსანნო, და დიდებულნო ქართველნო. ჟამთა ვითარებისა-

გან ქართლის ცხოვრება განრყვნილიყო. რომელიმე მწე-

რალთაგან, და რომელიმე ჟამთა ვითარებისაგან არღარა

წერებულიყო: ხ~ მეხუთემან ახტანგ ემან ეონისმან, და ძმის-

წულმან სახელოანის გიორგისამან შეკრიბნა მეცნიერნი კაცნი. 


გვერდი, რომელზეც გვხვდება კოლოფონი
1
ხელნაწერის ბოლო სტრიქონი

~ს ატრიარხი ნტონი მეფის ძე დიდის პატივით მიღებული უკმო-

იქცა რუსეთით, რომლისა რწმუნებულიყო დიდს იმპერიაში ეპარხია ვლა-

დიმერისა, მოვიდა საპატრიარხოსა ტახტსავე თვისსა ზედა ძმასა თვისსა

ეფეს რაკლისთანა სიყვარულითა მისითა წელსა ~ეს აქეთ ჩღჲდ

ართულსა უნა: 


გვერდი, რომელზეც გვხვდება ბოლო სტრიქონი
698